News-Details

«La stria da Dentervals» sco teater

26.09.2018

«La stria da Dentervals» sco teater
Grond project da teater el liber igl onn vegnent a S. Gada a Mustér


DA HANS HUONDER / ANR
L’auter onn presenta l’Uniun Dentervals il toc «La stria da Dentervals» a Mustér. Sco liug d’inscenaziun ei il contuorn dalla baselgia da S. Gada vegnius eligius. Avon siat onns ei il cudisch «La stria da Dentervals » da Hubert Giger cumparius e mo treis onns pli tard ei gia la secunda ediziun stada sin meisa. Igl ei in roman historic che sebasa sin ina sentenzia d’ina dunna il 17avel tschentaner en Surselva. «Cura ch’jeu haiel legiu quei cudisch eis ei stau clar per mei che quei fuss in grondius toc da teater», digl igl actur e regissur René Schnoz ch’ei carschius si a Mustér. Sin si’incarica ha Giger allura scret il toc sco versiun per teater el liber e beinspert ei era il liug adattau persuenter staus eligius: S. Gada. Cheu sper la veglia baselgia duei il toc «La stria da Dentervals» vegnir daus l’auter onn. Igl ei previu diesch presentaziuns naven dalla fin da matg entochen miez zercladur. Il toc vegn daus per part d’acturs professiunals, mo lu era d’indigens, denter auter dalla Gruppa da teater Mustér. Ina dallas grondas sfidas da quei project ein las finanzas. Sco quei ch’il president dil comite d’organisaziun, Gion Hosang, di eis ei reussiu da recaltgar ils mieds necessaris per saver garantir il project. Il preventiv quenta cun cuosts da rodund 430 000 francs. Ina gronda part dils cuosts sto vegnir impundida per infrastructura. Igl ei previu ina tribuna cuvretga per 220 persunas.

«In’impressiun autentica dil 17avel tschentaner»
L’auter onn vegn presentau «La stria da Dentervals» sco toc da teater el liber a Mustér/S. Gada

DA HANS HUONDER / ANR
Il contuorn dalla baselgia da S. Gada a Mustér daventa l’auter onn il liug d’inscenaziun da «La stria da Dentervals». La historia dall’Onna pintga ch’ei vegnida sentenziada alla mort il 17avel tschentaner vegn daus sco teater el liber. Igl ei previu diesch presentaziuns. S. Gada ei in liug idillic agl ur dil vitg da Mustér. Buca mo pervia da sia bellezia baselgia ch’ei vegnida baghegiada entuorn 1100, mobein era pervia dils clavaus vegls e la natira intacta. Quellas premissas han ils iniziativs dil teater el liber «La stria da Dentervals» buca vuliu munchentar per eleger quei liug per l’inscenaziun. Igl onn 2011 ha Hubert Giger scret il cudisch davart «La stria da Dentervals» e l’auter onn duei il roman historic vegnir presentaus a S. Gada en fuorma d’in teater el liber. Iniziant da quei project ei René Schnoz ch’ei carschius si a Mustér e ch’habitescha a Turitg. «Gia daditg level jeu inscenar in teater en mia patria cun in tema ch’ha in connex cun la regiun », di igl actur e regissur. Legend il cudisch «La stria da Dentervals» ei quei desideri allura seconcretisaus, surtut era quei mument che Hubert Giger ei sedeclaraus promts da scriver il roman historic en fuorma d’in teater el liber.
Ina gronda sfida
Sco quei ch’il comite d’organisaziun che fuorma il medem mument era l’Uniun Dentervals ha orientau il mardis avonmiezdi ein las preparativas s’avanzadas aschia ch’il project ei concrets e sa vegnir realisaus. «Il liug sco tal ei cumbinaus cun ina gronda sfida. Nus stuein procurar per l’entira infrastructura naven d’electricitad entochen tribuna. Ils cuosts persuenter ein calculai cun 430000 francs, mo grazia al sustegn finanzial sincerau d’instituziuns, dil maun public e dil sponsur principal – la Banca Raiffeisen Cadi – savein nus realisar il project», di il president dil comite d’organisaziun, Gion Hosang. Ensemen cun siat ulteriuras dunnas ed umens sespleigan las preparativas necessarias ils proxims meins per ch’il toc sappi vegnir presentaus primavera proxima. Igl ei previu d’installar ina tribuna cuvretga per 220 persunas. Leutier vegn ina tenda per ustria. Per garantir la funcziunalitad eis ei necessari da menar neutier electricitad.
Cun Marina ed Ursina
Cun Marina Blumenthal e David Flepp han ils organisaturs engaschau dus acturs professiunals pil toc. Susteni vegnan quels da commembras e commembers dalla Gruppa da teater Mustér che desista d’ina presentaziun igl onn vegnent, mo lu era d’acturs d’autras uniuns da teater dalla regiun. «Quei toc ei ina gronda sfida per nus. Persunalmein spetgel jeu daditg vess sin enzatgei aschia cheu a Mustér», di Tina Bundi ch’ei assistenta dil regissur René Schnoz. Aunc eis ei buca reussiu d’anflar tutta glieud per la presentaziun dil toc. Entochen che las empremas emprovas entscheivan il november eis ei denton aunc temps e peda da far quei. Duront igl unviern duei vegnir exercitau en halla Cons. La fin duei ei lu dar in’emprova extendida sur plirs dis a S. Gada. La premiera ei fixada sin Anceinza, ils 30 da matg 2019. Naven da lu entochen ils 16 da zercladur 2019 vegn il toc presentaus diesch ga, da quei siat ga la sera e treis ga entuorn miezdi. Las presentaziuns san vegnir cumbinadas cun ina tscheina, respectivamein in solver el liug. «Sur Tschuncheimas ein era biars hosps da vacanzas el vitg e nus lessen era porscher enzatgei a quels», di Gion Hosang. Il toc vegn daus per romontsch. Denteren vegn purschiu resumaziuns per tudestg. Medemamein duei il toc vegnir declaraus per tudestg el program. Las scenas vegnan cumbinadas cun musica che
vegn cumponida e presentada dalla musicista indigena Ursina Giger. Ella vegn ad accumpignar live las presentaziuns ed aschia a crear l’atmosfera necessaria cun sias cumposiziuns mistic-melanconicas.

«La stria da Dentervals» da Hubert Giger
Il toc «La stria da Dentervals» sebasa sin in roman historic dil historiograf ed autur Hubert Giger ch’habitescha a Platta/Fravia. En quel raquenta el la historia d’ina dunna persequitada e la finfinala sentenziada. Igl ei in da biars exempels da pli baul co strias vegnevan «inventadas», persequitadas e la finfinala condemnadas alla mort. Per siu cudisch ha Giger priu igl exempel d’in process en Surselva il 17avel tschentaner. Il cudisch ei cumparius 2011 ella Chasa Editura Rumantscha. La secunda ediziun datescha dil 2014. Las enconuschientschas davart la historia dallas strias ha Giger recaltgau en connex cun sia lavur da diplom sco historiograf. El rom da quella eis el sefatschentaus dil tema «Hexenwahn und Hexenprozesse in der Surselva». Igl onn 2001 ei quell’ovra fetg interessanta e profunda vegnida publicada ella retscha da «Quellen und Forschungen zur Bündner Geschichte» digl Archiv cantunal dil Grischun. Sin fundament dil material ch’igl autur ha examinau sur plirs onns constatescha el che 300 persunas ein vegnidas suspectadas en Surselva denter 1623 e 1732 da far striegn. En quei temps ein 120 persunas vegnidas messas vi, da quei la gronda part dunnas. Igl onn 1700 ein las davosas execuziuns succedidas. Il 18avel tschentaner ein aunc treis dunnas vegnidas sentenziadas e barschadas, cun ina ei vegniu fatg grazia e d’ina ulteriura maunca la sentenzia. Ils onns 1400 entochen 1800 vegnevan strias persequitadas sigl entir mund. Oz vegn quei fenomen constataus aunc el Tierz mund e l’Asia.
Las retschercas minuziusas davart las strias han surviu a Giger sco basa per siu roman «La stria da Dentervals». El ei senezegiaus da sia savida davart la veta els vitgs da gliez temps, las temas dil striegn e la finfinala dil sistem da suspect co ina persuna vegneva declarada culponta per schabetgs da different gener. Tenor Giger setractava ei pli u meins adina dil medem mecanissem ch’entscheveva cun ina derasaziun da temas: Igl ansiel saun crappa sur notg, il latg vul buca daventar caschiel e la lavina vegn a val. Quei mecanissem ei buca mo da constatar cheu tier nus, mobein era ella Germania ni la Pologna.

https://www.suedostschweiz.ch/sendungen/2018-09-26/hexenjagd-in-disentis