News-Details

Segns tarmetter, survegnir, dar, capir, acceptar, realisar…

27.11.2019

La confruntaziun da nus humans en mintga situaziun quotidiana reflectescha messadis cun numerus segns per anflar il coc, la finamira giavischada ni pretendida. Venderdis vargau tier la festivitad dil giubileum da 20 onns dalla uniun «Alzheimer Graubünden» ei quei maletg semussaus en grondiusa fuorma – in’expressiun da segns visibels entras fatschas cuntenzas cun egls tarlischonts – ina festivitad per scaffir in’atmosfera nua che mintgin resta bugen!

Post da cussegliaziun d’Alzheimer

Il post da cussegliaziun d’Alzheimer cun la menadra Nicole Candinas sesanfla en Puntreis ed ha aviert sias portas avon treis onns. El ha clamau – sco prest davosa occurrenza da giubileum da 20 onns uniun «Alzeiheimer Graubünden» – a quella sentupada. Buca prominenza e plaids festivs
ein stai el center, sulettamein in plaid sin via da Thomas Bieler, commember dall’uniun pertuccada – mobein segns activs per sauns e malsauns. La menadra ha mess senza accentuar sia gronda lavur quater ferms accents che vegnan propagai per sustegn da pazients d’Alzheimer – musica-cant-moviment-cumpignia.

Musica sco remiedi per saun e malsaun

La halla Cons ei s’emplenida cun varga 80 persunas duront che la Capella Cadetg, Pitasch, fageva tempra cun bials tocs musica populara. Gia l’entrada dils cussadents/dallas cussadentas da Puntreis e dallas senioras da Mustér (ils seniors fuvan mo in miez chischlet) ei stada impressiunonta. Tuts e tuttas – numerus carrs da rodas sut il quitau dallas versadas tgirunzas, accumpignadras e dil patrun casa Diego Deplazes – vevan fatschas tarlischontas ch’exprimevan il plascher dalla musica, gie, prest il gust da far in sault, era sche la comba scheva gia ordavon – igl ei buca pusseivel. L’experienza di: Musica ei in mied fetg positiv per saun e malsaun, en special per Alzheimer, per la qualitad da viver. L’annunzia dils dus puncts principals ha schau crescher la tensiun. Il Chor mischedau Puntreis ch’ha priu plaz tenor 1. e 2. vusch e che vegn accumpignaus al clavazin dalla promotura Erika Steinacher sepresenta buca mo cul repertori da canzuns popularas enconuschentas, mobein cun ina paletta speciala per quella occasiun. Aschia ei vegn cantau per exempel agl ur digl uaul, benedescha mumma e per la finiziun la canzun dorma bein. Grond e beinmeritau applaus! La gruppa da gimnastica dallas senioras muossa figuras da moviments duront treis tocs da musica enconuschenta. Ina presentaziun gartegiada per ureglia ed egl. La part da cumpignia cun petta e caffè ch’ei puspei vegnida enramada dalla
capella ei semussada en in maletg impressiunont. «Ina schaumna da gidontras» ha surviu ed en in gienà ha l’entira massada gudiu la marenda en ambient amical. E tuttenina ei la sala sesvidada – duas uras ein avunda.

Purschidas dil post da cussegliaziun

Aschia ha la menadra dil post da cussegliaziun buca saviu arrundar la sentupada cun sias interessantas informaziuns. Siu giuven post ha giu ina ferm’entschatta ed uss aunc pliras damondas e cussegliaziuns per meins. Il medem maletg semuossa tiel café «Zeitlos», l’entschatta bein frequentaus, ussa buc aschi fetg pli e tuttina in punct positiv: Ina gruppa da
persunas naven dall’entschatta vegn fetg regularmein – in segn per sia necessitad. La purschida dil post da cussegliaziun e dil café Zeitlos a Mustér – pia en nossa stretga regiun – ei impurtonta e viva sche nus fagein diever. E gest quei leva la menadra Candinas accentuar, per animar a stedia participaziun, mo era per accentuar ils differents segns che nus duessen recepir per gidar, sustener e capir nos concarstgauns ch’ein tangai da quella malsogna. Pertgei sia lavur, mo era igl engaschi dall’uniun «Alzeimer Graubünden» ei indispensabla e da grond’impurtonza.

Laud e renconuschientscha

In sguard els 20 onns da sia existenza sutlingiescha la gronda dimensiun dall’uniun ed igl acquistau mereta nies laud e respect, nossa renconuschientscha e nies engraziament. Il president «Alzheimer Schweiz» scriva en sia gratulaziun per la broschura 20 onns «Alzheimer Graubünden» denter auter duas construcziuns pregnantas: «‘Alzheiemer Graubünden’ ademplescha en siu vast cantun plurilinguist ‘tiara dallas 150 vals’ pretensiuns tut specialas en l’organisaziun. La reit cun 10 posts da cussegliaziun e sis cafés ‘Zeitlos’ sutlingiescha ina prestaziun senza paregl.» Quella constataziun resumescha bein ina dallas impurtontas finamiras che l’uniun ha persequitau naven dall’entschatta sut la bitgetta da dr. Klesse, numnadamein instradar consequentamein – e quei cun integrar ed instradar bia cerchels – fetg differentas purschidas per viver cun «Alzheimer» egl ambient da casa ed enconuschent, mo era en nossas casas da tgira, augmentond la qualitad da viver als pazients ed als pertuccai e quei cun informar la populaziun ed haver ina reit da differents posts (era a Mustér) e persunas che segireschan la qualitad e dignitad da viver per nus tuts. Era nus tuts essan ni vegnin confruntai cun confamilars, vischins, concarstgauns ch’han Alzheimer ni in’autra fuorma da demenza ed aschia clamai da sustener quels en ina moda ni l’autra. Nus savein bien grau da suandar ils plaids
d’ina pertuccada che di: «Patratga ch’jeu capeschel buca tut, denton savens dapli che quei che ti manegias ed emblida buca che miu cor ei mai demenz, mo ch’jeu emblidel savens quei che ti has detg e fatg, mo jeu emblidel mai co jeu sundel sesentida cun tei.»

Linus Maissen-Desax, Mustér