Cudisch da miraclas da Mustér 1707

altar_nossaduna_dolurs
Alla entschatta dil 18avel tschentaner ei la pleiv da Mustér a Cons (in campo) sesvilupada ad in liug da pelegrinadi e quei ei era stau varga 100 onns. Mustér era la sedia dalla «Confraternitad dellas Siat Tristezias de Nossa Cara Donna S. Maria» el Grischun. Quella confraternitad ei era vegnida fundada en autras vischnauncas, sco era a Trun, Dardin, Sevgein, Lumbrein, Domat, Conters e Reams. La derasaziun va anavos sin emprema lingia als merets da pader Fioriano da Brescia2), pader caputschin dalla missiun retica e plevon a Mustér naven digl onn 1695–1720. Pader Florian da Brescia ha schau entagliar da Johann Ritz ina Mater Dolorosa. L’emprema dumengia dil mars 1707 vestgescha el Nossdunna cun custeivla paramenta e tschenta quella en baselgia parochiala. Per quei intent lai el midar giu il vegl altar da Jakob alla entrada dil chor dretg en in altar da Nossadunna dallas dolurs (Altare delli Sette Dolori). Ils 7 da zercladur fundescha pader Fioriano en baselgia parochiala Mustér la «Confraternitad dellas Siat Tristezias de Nossa Cara Donna S. Maria». Per quei intent scriva el il cudischet: «Compagnia dellas Tristezias de Nossa Cara Donna S. Maria».3) Pader Fioriano ha capiu sco gudignar il pievel cun far novas fuormas d’adoraziuns. En differentas fuormas e supplichas, per tuttas caschuns, en spezial als malsauns, ils quals prendevan tier Nossadunna refugi, ha el descret el cudisch da miraclas. Per far pli fetg impressiun, teneva pader Fioriano tier la benedicziun il maun da Nossadunna. En cuort temps pendevan gia las empremas tablas votivas vid la preit entuorn igl altar. En ina canzun dalla confraternitad dalla mumma dolorusa il qual ei vegnius stampaus il medem onn (1707) descriva gia las empremas tablas votivas.

«Han bein experimentau il fretg ch’ha portau
Ils devotius ch’han tier Maria Dolorusa recori
Perquei han els Tavlas da miraclas lau engutau
Las qualas autenticadas en tenidas si
Rogan bucca adumbatten
Quels che cou con devotiun statan.»

Las preits digl altar eran gia suenter 10 onns curcladas vi cun nundumbreivlas tablas votivas. Duront l’uiara dils franzos digl onn 1799 ein varga 200 tablas votivas vegnidas destruidas. Suenter il cudisch da miraclas ei era la statua da Nossadunna vegnida admirada miraculusa. Cun ils onns ei igl altar dalla Mater Dolorosa da Mustér staus in refugi per tals geniturs, che vevan ils affons ch’eran morts da baret senza vegnir battegiai. Cheu duevan affons naschi morts puspei daventar vivs e vegnir battegiai, sinaquei ch’els – puspei morts – vegnien enta parvis. Quei usit ch’ins ha gia constatau el temps miez medieval ha survegniu el temps da baroc ina nova tempra. Quels loghens da grazia per affons ch’ein naschi morts han buca mo liug a Mustér. Era a sogn Martin/Sursaissa, Fellers, Domat, Brinzeuls e Tirano. Ils cudischs da batten dil 18avel tschentaner savessan mussar si bia sur d’affons naschi da baret, denton ei era igl archiv, las tablas votivas, la statua da Nossadunna cun igl «Altare delli Sette Dolori», e tut igl inventar dalla baselgia daventai in’unfrenda dallas flommas igl onn 1799. Igl altar da Nossadunna dallas dolurs han ins pusspei construiu, denton buca pli aschi grond. Era la veneraziun tier Nossadunna dallas dolurs ha pitiu el 19avel tschentaner. La baselgia parochiala ei denton aunc restada duront biars onns liug da pelegrinadi
Davart il «Cudisch da miraclas da Mustér 1707» tracta ei d’in cudisch da 33 cm altezia, 20,8 cm ladezia, faszikel buca ligau cun 5 artgas e cuntegn 20 paginas, 17 da quelas paginas ein descretas.4)
1) Fontauna: «Das Mirakelbuch von Disentis» (1707) da Felici Maissen 2) P. Fioriano da Brescia ha pastorau sco missiunari a Tiefencastel 1685–1695, a Mustér sco plevon 1695–1720, Viceprefect dalla missiun dils caputschins 1720–1724, e morts (?) 1740. 3) Obligatiuns per ils Confrars e sorurs della Compagnia dellas Tristezias de Nossa Cara Donna S. Maria. 4) Il cudisch sesanfla egl rchiv digl uestgiu da Cuera, mappa pleiv Mustér.