«Cu jeu hai bandunau avon varga 50 onns la patria per ir euas missiuns, era ei a Mustér da quels che schevan:  O quel tegn buc ora ditg eu’Africa, quel va gleiti euas caglias. Mira, jeu hai teniu ora varga 50 onns. 50 onns ch’ein vargai sco in fem». Aschia ha Pader Clemens entschiet a raquintar da siu viadi eu’Africa e da sia lavur missiunara. Avon che cumpignar el sin siu viadi e dar in’egliada en quels 56 onns da sia veta en Tanzania, vi jeu presentar nies missiunari sursilvan cuortamein. Pader Clemens ei naschius ils 14 da novembcr 1916 a Mustér sco fegl vegl digl urer Giusep Giger e Rosa, naschida Condrau. Gia duront il temps da gimnasi sin claustra ha el udiu e sentiu il clom dil Segner: «Mei ora el mund e perdeghei la buna nova a mintga creatira!» Perquei ei il talentau giuven serendius suenter la matura igl onn 1936, animaus da P. Quirin Huonder, da Segnas, e P. Romanus Pauy, da Platta, eua claustra benedictina da St. Ottilien on Tiaratudestga ed ha fatg leu il noviziat. Suenter ils studis a Friburg ha el astgau celebrar sia messa nuviala ils 25 da mars 1941 a Mustér. Pervia daua secunda uiara mundiala eis ei buca stau pusseivel dad ir immediat eu’Africa. Perquei eis el staus a Mustér en claustra ed ha gidau ora eua scola.

Treis meins sin viadi II fevrer 1946 eis ei finalmein stau aschi lunsch. Eua Gasetta Romontscha dils 7 da mars 1946 san ins leger «La damaun dils 17 dq. ein ils confrars, amitgs ed envidai seradunai eua idiuica caplutta benedictina a Friburg, per assister leu aua solemna emissiun dil Rev. Pader Clemens Maria Giger … La sera suandonta ha viu a festivond ils amitgs e confrars dil giuven pader siu davos comiau … E l’auter di, il mardis dils 19 d.q. ha tut tgi che pudeva trer combas accumpignau Rev. P. Clemens aua gara. Igi ei stau in grev e dir comiau, in comiau cun paucs plaids e fatschas zun seriusas. E quels ch’ein stai anavos, han bandunau la gara cul sentiment da haver piars enzatgei custeivel e nunemblideivel.» El ei pia partius per la missiun, a sias uras en Tanganica, che senumna oz Tanzania. Quei viadi, che ha cuzzau buca meins che treis meins, ha menau el cul tren sur Genevra–Madrid–Barcelona tochen a Lissabon. Da leu eis ei iu vinavon cul bastimcnt entuorn l’Africa srr Kapstadt tochen a Beira el Mosambic, da leu sur il lag da Nyassa tochen a Peramiho. Uestg Gauus ha buca tarmess il giuven pader el seminari da spirituals sco professer da filosofia, sco ins quintava, mobein ella pastoraziun, alla quala el ei staus fideivels tochen la mort. Da gliez temps, gest suenter l’uiara, regeva gronda pupira e scartezia da spirituals. Entschiet sia lavur missiunara e pastorala ha P. Clemens a Mpitimbi, in vitg ellas muntognas, nua ch’el ei staus caplon naven da 1946–1951. Naven da 1951 tochen 1971 ha el pastorau la gronda e vasta pleiv da

Nangombo sper il lag da Nyassa. Quei ei stau sia pleiv preferida. Leu eis el staus bugen. Quei hai jeu sentiu, cu nus essan vegni – a caschun da mia viseta – en quei liug. Arrivai avon casa pervenda, ha P. Clemens entschiet a raquintar. «Ussa neu e mira! Jeu sesevel cheu sil pass digl esch, sper mei il tgaun e leu (dus, treis meters naven) schischeva in liun, in terment glimari. Cu jeu sun levaus si per fugir en casa, ha el tschappau il tgaun, siglius sul mir si e staus svanius». Lu ha el menau mei o sin ina terrassa e continuau «Cheu sin quella terrassa sesevel jeu e ruassavel, cu jeu returnavel da mes liungs, stentus e magari prigulus viadis .Ti stos saver: La pleiv da Nangombo ha ina lunghezia da varga 80 km e tonscha tochen als confins da Mosambic. Per visitar ils vitgs ils pli allontanai fuvan nus, miu survient ed jeu, plirs dis sin viadi. E cu jeu turnavel staunchels e sffaccaus a casa, sesevel jeu cheu sin quella sutga. Bein in bellezia liug! Leu davos il lag, las muntognas, ils confins da Mosambic, cheu quellas bellezia plontas, quei ruaus! Quei fageva bein. Mo ussa stoi jeu aunc raquintar a ti enzatgei. Suenter 12 onns vessen quels da Mustér bunamein survegniu raschun. Jeu fuss gleiti ius ellas caglias. Quei ei stau aschia. Jeu sun staus ensemen cun il priur dalla claustra ad ina radunonza. Cheu vein nus entupau ina muniessa, ina miedia fetg capavla. Ella ha discurriu in’uriala cun mei e lu detg al priur: Sche Vus vuleis che quei pader sappi pastorar vinavon cheu ell’Africa, lu schei ir el immediat a casa. L’auter di essan nus i tiegl uestg. Lez ha detg: Sch’igl ei aschia, lu meis Vus damaun a casa. Aschia sun jcu turnaus suenter 12 onns l’emprema gada ella patria e staus leu bunamein in onn. Oz eis ei aschia che nus savein ir mintga treis onns a casa». Giu sper il lag ha el mussau a mi davos tgei crap ch’els zuppavan la barca e cun grond plascher la baselgia, ch’el ha baghegiau cun agid da numerus benefacturs. Mo la baselgia seigi oz bia memia pintga, quei che dat perdetga da sia buna lavur missiunara e pastorala. Ig1 onn 1971 ei P. Clemens turnaus ella muntogna e staus plevon a Mpitimbi tochen 1978. Da leu eis el serendius a

Peramiho en claustra e vegnius subpriur e plevon da Peramiho, ch’ei cun ses 44000 cartents e sias 14 caplanias che ha mintgina 500–4000 catolics – la gronda pleiv digl uestgiu da Songea. P. Clemens raquenta: «En in onn vevan nus circa 1000 battens, 700–800 premcommunicants e varga 25000 confessiuns. Igl onn 1987 hai jeu dau giu la pleiv e salvau mo duas caplanias. Mintgina da quellas ha ca 2000 cartents. Jeu fetschel aschia, che jeu sun ina sonda e dumengia en ina caplania e la dumengia sissu en l’autra.  Jeu hai lu temps da dar penetienzia, battegiar, enzinnar e far la mcssa dalla dumengia. Las dumengias, che jeu sun buca leu, fa il catechist survetsch divin dil plaid, mo senza communiun. Igl uestg ha aunc buca lubiu als laics da parter ora la s. communiun. Ina gada per meins portel jeu la communiun als vegls e malsauns. En ina pleiv fagein nus quei di 25 km cul Jeep. Aschi spatitschau ei quei. Mo jeu hai adina miu survient cun mei. Quel duei mo era far enzatgei, la finala eis el pagaus bein. Jeu dun ad el in franc a di.»

Agid als paupers Alla fin dil suranumnau artechel sincerescha igl autur: «E sappies – ni la patria ni nus emblidein Tei!» Ei quei veramein stau aschia? Hai jeu vuliu saver. «Giebein, jeu hai giu – ed hai aunc oz – bia buns e fideivels benefacturs. Senza quei agid ord la patria vess jeu mai saviu far qulla lavur. Cun agid da Vus benefacturs hai jeu saviu baghegiar la baselgia cheugiu sper il lag, la punt si a Mpitimbi, hai jeu saviu gidar a baghegiar scolas, spitals. Jeu hai saviu e sai gidar nundumbreivels carstgauns en miseria. Per exempel giuvens da maridar. Sas, cheu tier nus ei quei empau auter che tier vus ell’Europa. Cheu sto il giuven cumprar la giuvna e pagar per ella il bia duas cozzas, in petg da cavar truffels e pliras cauras e quei ch’il bab dalla giuvna pretenda aunc. Ed ils biars han nuot. Lu sai jeu gidar giuvenils a pagar la scola. Dapi ch’il stadi ha surpriu las scolas, sto mintgin pagar ca 120 francs ad onn. Sch’els san buca pagar, survegnan ei buc igl attestat e san lu buc ir vinavon a scola ni far in emprendissadi. Mo jeu paghel mai tut, mo la mesadad! Epi dun jeu adina in bon, mai daners. Ins sa gie mai pertgei ch’ei drovan els. Il scolast sa lu vegnir tier mei. Ni che jeu gidel da quels che ston ir en spital ed ein buc el cass da pagar quci tec ch’ei cuosta. Cassas da malsauns enconuschan ei buca tier nus. Epi tschei di giu spel lag has ti viu quei giuven ch’ei vegnius tier mei suenter gentar cun sia mumma. Il bab ei morts, la mumma malsauna, ed el sto ver quitau dalla mumma e da tut ses fargliuns pli giuvens. El ei pescadur, mo stuess ver ina reit da pigliar peschs. Jeu dun ad el ina reit, lu sa el gudignar dapli. Mo jeu cumprel ella, cu nus essan a Dar es Salaam. Leu eis ella enzatgei pli bienmarcau. Ni l’auter giuven ch’ei staus ier tier mei. El sto era ver quitau dall’entira famiglia ed ha nuot. El ei calger. E perquei mirel jeu, sch’il Bruoder vess ina maschina per el. Lu sa el luvrar e gudignar. Sas, ins astga buca semplamein dar daners ad els. Quels ein gleiti duvrai si e la miseria va vinavon. Ins sto gidar la glieud aschia, ch’els san gidar sesez. E lu eis ei inagada las gaglinas che survegnan la pesta e crappan, l’autra gada las cauras, ed ei dat novs problems, miseria senza fin». Cu nus mavan sin viadi, scheva el mintgaga cargar il Jeep plein sacs cun maglia. «Sas, quei ha dus avantatgs. Per l’ina sai jeu purtar da magliar ad in per famiglias che han nuot e meins che nuot e per l’autra zaccuda ei buc aschi fetg sin nossas «grondiusas» vias.» Aschia segidava P. Clemens nua ch’el saveva. Sin quels viadis en sias anteriuras pleivs hai jeu saviu seperschuader dalla stema e popularitad ch’il missiunari gudeva. Gie, P. Clemens fuva missiunari cun tgierp ed olma.

Posts ed uffecis Ils superiurs, che fuvan perschuadi da sia buna lavur, han surdau a P. Clemens gronda responsabladad. El ei vegnius nominaus revisur da quen, commember dalla suprastonza dalla Caritas, cassier dil cussegl pastoral, cussegliader da finanzas el cussegl diocesan e commember dil cussegl episcopal. Igl arzuestg Jakob Komba, che fuva cun el clla barca a caschun digl accidcnt sil lag Nyassa, ha tscharniu el sco vicari general. Tochen la mort ha el dau penetienzia el seminari da spirituals cd en differentas claustras da muniesas. Igl anteriur uestg Eberhard Spies ha tschentau en el sco  siu substitut per quei temp ch’el ci staus a Ruma al congress dils avats benedictins. En pliras pleivs ha P. Clemens astgau cresmar en num digl uestg. Avat Lambert Dörr ha numnau el subpriur dalla claustra da Peramiho, quei ch’el ei staus naven da 1976–1997. Aschia eis ei buca da sesmarvegliar, ch’el era savens absents muort exercezis, referats, radunonzas e conferenzas, aschia ch’ei veva num «Keine Konferenz ohne Clemens!»

La fin Sco tut ils auters missiunaris ei era P. Clemens buca vegnius schanegiaus dad accidents e malsognas, per exempel dalla malaria. Ils 10 da settembcr 1961 ha el giu in grev accidcnt cun la barca sil lag da Nyassa, in lag che cuvress treis quartas dalla Svizra.  Il motor daulla barca veva pigliau fiug ed il missiunari ha giu neginas autras letgas che seglir ell’aua. En sia desperaziun ha el clamau en agid la mumma dalla misericordia da Mustér. El fuss bein negaus, sch’in indigen vess buca pudiu tier siu bratsch e tratg el a riva. In grond maletg votiv en baselgia da Nossadunna en clustra a Mustér dat perdetga da quella disgrazia. Quter ga ha el giu levas attaccas, l’emprema igl onn 1977 a caschun dil capetel general, lu 1980 duront in urezi, nua ch’el ha manegiau ch’el seigi vegnius tuccaus dil cametg, 1997, cu el sesanflava ella patria en vacanzas, e lu cuort avon la mort ils 8 da december 2002, quei di che la baselgia festivescha la fiasta dalla Immaculada concepziun da Maria. Quei che stat scret ella lecziun da quella fiasta ord la brcv da sogn Paul als fidcivcls dad Efesus, valla pcr el c sia lavur sco missiunari: «Ord carezia ha cl predestinau nus da daventar ses affons tras Jesus Cristus, tcnor il beinplascher da sia voluntad, per laud e gloria da sia grazia maiestusa» (Ef, 1,5). Pertgei il battcn, il profess c l’ordinaziun sacerdotala dueien survir pcr ludar e glorificar Diu. Savens ha P. Clemens perdegau las ovras da Diu e da sia gloria sco el  veva scret sil malctg da sia messa nuviala: «Bab, la gloria che ti has dau a mi, hai jeu dau ad els, per ch’els seigien units» (Gn. 17, 22). P. Clemens ci vegnius satraus ils 10 da decembcr 2002 suentcrmiezdi allas 14.30 uras a Pcramiho el santeri claustral – damaneivcl d’ina autra convischina da Muster: sora Sigisberta Manetsch. Els ruaussien en pasch!

sur Alexi Manetsch