La caplutta da s. Leci a Disla

da Lothar Bearth


disla_vegl_1
Sin fundament dalla inscripziun silla preit sur il portal dalla caplutta enderschin nus igl onn dalla construcziun da quella ed a tgi ch’ella ei vegnida dedicada. «Dedicatio huius aecclesia (sic!) Ss. Lucij ac Bonaventurae celbratur singulis Iia (sic)Octoberis. Quae ecclesia consecrata fuit Anno Domini 1704.» Quei vul dir: «La dedicaziun da questa baselgia dils sogns Leci e Bonaventura vegn celebrada mintgamai la secunda dumengia d’october. Benedida ei quella baselgia vegnida igl onn dil Segner 1704.» Quei dat a nus uonn caschun da festivar il giubileum dil tierz centenari d’existenza. Deplorablamein ei la historia dalla erecziun malgrad tuttas retschercas fetg scarta. En verdad ei, sco in scriver digl archiv episcopal muossa, la caplutta denton vegnida consecrada pér igl onn 1716 a caschun d'ina viseta digl uestg alla pleiv da Mustér. Tenor orientaziun da spirituals era quei retard da consecrar ina caplutta buca nunusituau. Igl uestg deva lu il dretg da celebrar avon messa en quei sanctuari, entochen ch'el fageva viseta e consecrava el definitivamein. Ina scatletta deponida egl altar tradescha a nus il num digl uestg ch’era silla sedia episcopala da quei temps, numnadamein Ulrich von Federspiel oriunds da Domat.
renovaziun_4
Ins sa che la caplutta da s. Leci ei vegnida baghegiada da paders caputschins che pastoravan da quei temps la pleiv s. Gions da Mustér. Ei fuss stau interessant d'intervegnir co quei edifeci, en sia fuorma tut speciala, ei vegnius planisaus e lu tenor quel eregius. Pöschel, il grond perscrutader da baselgias e capluttas, ei sespruaus da presentar il plan dalla caplutta da s. Leci. Quel muossa in plan dil fundament e lu aunc in tagl adenliung ils quals dattan perdetga d'in capavel architect. Buca meins capavels luvrers ston ver baghegiau vid quella caplutta. Quei dattan sias fassadas, il stabil arviul e l'interessanta construcziun dil tetg perdetga. Malgrad ch'il sanctuari ei pigns ha igl architect sapientivamein vuliu ereger in edifeci tipic baroc. Quei sto esser succediu cun ina certa pissiun – in savess era dir ch'el hagi giu in cert plascher da planisar in tal project cun quella fuorma. Tenor sia construcziun en quei temps sto ei pia esser ina ovra dil temps tardiv baroc dil Grischun. Quei caplut fuorma el plan in octogon regular, vid il qual in spazi pigl altar ei colligiaus e lu pli tard la sacristia ni il tischamber ei vegnius fermaus. Ils pilasters accentueschan igl octogon ed enamiez quels ei mintgamai ina finiastra. L’entrada ei bassa denter duas petgas supponidas e buca complettas, mobein ch'ein mo treis quarts ed in tetg interrut amiez. La nav dalla caplutta ei emplenida culs bauns e davontier ei il cor cugl altar. Ina curnisch dubla circulescha sut igl arviul. Denteren sepresentan maletgs da cuntradas ord la Tiarasontga. Quels han plitost pauc valeta e dattan in tec veta agl intern dil sanctuari. Pli baul cuvrevan tablas dallas staziuns dalla via dalla crusch per part ils tgaus dils aungelets modulai ord gep. Ella caplutta restaurada ein quellas tablas ussa allntanadas. Davostier sul portal ei il text da dedicaziun dalla caplutta cun l'annada da fundaziun. Pli baul era quei text medemamein cuvretgs cun ina gronda harta, probablamein in schenghetg d'ina persuna dil vitg. Davontier da mintga vart digl altar sesanflavan duas grondas hartas, medemamein schenghegiadas da benefacturs. La fassada cul maletg sur igl altar en stil rococo savess esser oriunds dil 17avel tschentaner, pia esser pli vegls che la caplutta sezza. Il maletg representa ils dus patruns s. Leci sco retg, e s. Bonaventura sco sempel missiunari franciscan ed enamiez in aunghel e sur quels Nossadunna circumdada dad aunghelets che protegian ils sogns patruns-caplutta. El maletg, sco era sissum vesein nus il simbol dils franciscans, numnadamein dus bratschs che s’encruschan. Duas statuas plitost naivas ein tschentadas da mintga vart, ina presenta s. Antoni cugl affon e l'autra pli probabel s. Giusep cugl affon.
renovaziun_12
Sur igl altar egl ariul ei l'encarpada da s. Stiafen presentada. Ina biala statua da Nossadunna vegn da temps a temps tschentada sigl altar gest avon il maletg. Avon la restauraziun era quella aunc circumdada cun in tschupi artificil cun entuorn ils 15 medalions dil s. Rusari che dateschan da 1730–40 e sin quei aunc ina crusch. Quei tut cuvreva aunc dapli il maletg el centrum. Damai che Nossadunna ei representada el maletg han ins priu naven il tschupi ed igl artg entuorn. La statua da Nossadunna vegn deponida ussa mo da temps en temps persula sigl altar. Agl arviul dil chor penda in crucific che datescha dils 1100. Amiez igl arviul vesein nus aunc in maletg che representa la s. Trinitad, – s. Bab, s. Fegl e la columba che simbolisescha il s. spert –, en uniun in sulet ver Diu. La davosa restauraziun ch'ei succedida 1991–92 ha, sco gia menziunau purtau certas midadas. Quellas han denton plitost giu igl intent da mussar mo igl origin. Aschia ein las finiastras ord otg parts, las cruschs dils apostels da pli baul ein vegnidas pridas neunavon. Per presentar las davosas che vevan cuvretg las veglias han ins schau in exemplar davontier seniester digl altar, ils bauns vegls ein vegni allontanai ed ein cheutras pli confortabels da seser ni star enschanuglias. Sulettamein la cazzola cun ca. 10 candelabers paradescha e dat nova glisch al sanctuari. In benefactur anonim ha regalau quella a nossa caplutta. Exteriuramein cuviera il tetg da slondas tagliadas a maun puspei la caplutta. Ils zenns han survegniu novs batagls ed in niev cundrez da tuccar.

renovaziun_13
Fotografias ord il 20 avel tschentaner muossan las midadas menziuttadas.Per artists sco era per numerus dessignaders amaturs ei la caputta cun sia fuorma singulara adina puspei stau in engrazieivel e zun interessant object. Ils da Disla ein loschs da lur caplutta e serimnan aunc oz inagada il meins ad in survetsch divin. Mintgadi da miezdi tuccan ils zenns per far attents sin quei pign sanctuari da Diu.




Ord sia historia

1704 La caplutta da s. Leci ei vegnida baghegiada igl onn 1704 da paders caputschins che pastoravan da lezzas uras a s. Gions. En caplutta sur la porta dall’entrada stat ei scret: Dedicatio huius ecclesia (sic!) Ss. Lucij ac Bonaventurae celebratur singulis domenica Iia (sic!) Octoberis. Quae ecclesia consecrata fuit Anno Domini 1704. Quei vul dir: La dedicaziun da questa baselgia dils sogns Leci e Bonaventura vegn celebrada mintgamai la secunda dumengia d’october. Benedida ei quella baselgia vegnida igl onn dil Segner 1704.

1716 Ord las actas da viseta el Decanat sursilvan ch’ein deponidas egl archiv episcopal intervegn ins denton che la caplutta ei vegnida consecrada definitivamein pér ils 12 da fenadur 1716,e quei digl uestg Ulrich VII. von Federspiel.

1730 A caschun d’in’autra viseta el Decanat sursilvan eisi vegniu priu si inventar dalla caplutta da s. Leci quei onn.

1740 Entuorn quei onn regaleschan ils dus frars Martin e Giusep Huonder da Funs 30 renschs «a s. Leci da Disla.» Sigl altar en ina nischa eisi vegniu tschentau ina statua da Nossadunna circumdada d’in tschupi cun entuorn 15 medaglions dil s. Rusari che dateschan da 1730–40. Agl arviul penda in crucifix ch’ins calculescha da 1700. Igl altar en stil da rococo calculesch’ ins pli vegls che la caplutta sezza.
El 19avel tschentaner eisi adina puspei vegniu fatg pintgas lavurs vid la caplutta per mantener quella en in bien stan: Refrestgentau las fassadas dadens e dado, reparau finiastras, fatg in niev esch e.a. Probabel ei il tischamber vegnius baghegiaus vitier pér en quei tschentaner dalla vart dil nord.

1924 Il tetg-baselgia, quel dil tischamber e dil clutger ch’eran entochen ussa da slondas vegnan cuvretgs cun tetg dir (stuors calvanisau).

1967 Las finiastras vegnan midadas ed han da quei mument naven ramas da metal e consistan mo ord treis parts, quei ch’era buca propi conform al schurmetg da monuments.

1990 Restauraziun totala exteriura: Mess en in conduct cun bischel perfurau entuorn caplutta (Sickerleitung), fatg tetg niev cun slondas preparadas a maun, restaurau crusch e rucla sil tetg-baselgia e clutger, montau canals entuorn tetg, endrizzau in tila-cametg,sgarau giu fassadas e refrestgentau cun ina nova ligiadira, midau finiastras cun ramas da lenn e cun 8 veiders, allontanau il tetg da stuors sur la porta d’entrada, schau reveder ils zenns, mess en novs battagls e midau igl indrez da tuccar.

1991 Restauraziun totala interna: (restauratur J.Joos Andeer) Tut igl intern ei vegnius allontanaus scarpaus ora e demontaus per ch’ins sappi far las suandontas lavurs e restauraziuns: Fatg in plantschiu niev sut ils bauns, mess giu plattas permiez en, refrestgentau e colurau la ligiadira interna, refrestgentau ils maletgs murals entras il restauratur. Igl entir ornament digl altar cul maletg ei vegnius transportaus egl atelier dil restauratur e leu vegnius restauraus e refrestgentaus da rudien. Ils bauns vegls vegnan adattai e normalisai.(Bruno Tschuor). Las lavurs dad allontaziun e da rumida ein vegnidas liquidadas entras lavur cumina dils vischins. Las ulteriuras lavurs ein vegnidas fatgas da firmas specialidadas indigenas.Quei tut ei succediu sut constanta survigilonza digl architect Reto Schnoz. Ils 20 d’october 1991 ha la consecraziun e l’inauguraziun dalla baselgia da s. Leci giu liug. Avat Pancraz Winiker dalla claustra culs con-celebrants sur Albin ed igl actual plevon dalla pleiv sur Sep Fidel Sievi han consecrau il sanctuari restaurau. Bia pievel ha assistiu ad in survetsch divin en baselgia ed en ina tenda dasperas. Muort la schliata aura ha la fiasta profana da suentermiezdi stuiu vegnir translocada si Mustér ella halla Cons. La tenda preparada per quella fiasta ha stuiu vegnir scarpada giu muort la neiv. Il past da fiasta cun pliras producziuns ha giu liug en preschientscha da numerus envidai e da glieud indigena.

2004 Ils 17 d’october 2004 havein nus festivau il giubileun da 300 onns caplutta s.Leci a Disla. Cun in survetsch divin celebraus da nies actual plevon dalla pleiv s.Gions sur Alexi Manetsch essan nus seregurdai dalla fundaziun da nossa baselgia. Suenter messa eisi vegniu purschiu in aperitif avon baselgia per tuts presents e lu in sempel past ella nova Ustria dalla Fravia sper caplutta per tuts envidai. Quei stau ina digna fiasta en honur da quei, en sia fuorma aschi special object.