News-Details

Perdetgas d’in temps pli pacific

31.05.2022

Perdetgas d’in temps pli pacific

Grazia alla forza dall’aua dil dutg da s. Gliezi era Disla pli baul in uclaun cun dabia industria. Quell’aua muentava en tut sis rodas che survevan als mistergners per metter en funcziun lur maschinas sco la resgia (foto) ni il mulin. A caschun dil Di svizzer dils mulins ha l’Uniun culturala Disla envidau la sonda vargada da visitar ils objects ch’ein perdetga d’in temps pli pacific. Il tempo vegneva e vegn aunc oz numnadamein dictaus dall’aua che muenta las rodas.

La sonda ha l’Associaziun svizra dils mulins organisau il Di dils mulins. Cun quella caschun ha l’Uniun culturala Disla mussau ses indrezs sco la resgia, il fallun ed il mulin ed attratg massa glieud dalla regiun e hosps da vacanzas.

SUSI ROTHMUND/FMR

La viseta egl uclaun da Disla – nua che differents indrezs da pli baul ein vegni restaurai ils davos onns – ei stada sco da far in pass da 100 onns anavos el temps. Menar anavos la roda per veser co tut funcziunava a moda pli sempla e bia pli plaun che ozildi. Nuot era digitalisau e las maschinas funcziunan aunc oz sco pli baul cun la forza dall’aua dil dutg da s. Glieci.

In uclaun cun bia cultura

Suenter ina tura tras Disla dat ei negins dubis, Disla era – grazia alla forza dall’aua – in vitget d’industria cun massa mistergners. Aschia han visitadras e visitaders per exempel survegniu investa ella lavur dils muliners ni dils resgiaders. Ils menaschis d’antruras mavan cul temps en decadenza e perquei ei vegniu fundau il 1990 l’Uniun fallun e cascharia Disla/Mustér che s’occupa dapi lu dil manteniment dils baghetgs sco la cascharia, la resgia, il mulin ed il fallun. Avon entginas jamnas ha l’uniun midau statutas e secloma da niev Uniun culturala Disla. La stiva da teisser sesanfla ella casa Agosti e leu han ils possessurs actuals schau reviver dus talers per mussar als visitaders co la teila vegneva tessida pli baul. L’uniun ha schau renescher plaun a plaun la cultura da graun, paun e glin a Disla, in uclaun che dumbra oz circa 60 habitontas e habitonts.

Ramplunem e fried da lenna

La resgia veglia ch’ei vegnida construida entuorn 1850 ei puspei en funcziun. L’Uniun culturala Disla che dumbra rodund 130 commembras e commembers, ha saviu cumprar quella ord possess privat. Ella part sura dil baghetg sesanflan la resgia e la scrinaria. Leu ferdav’ei la sonda da lenna ferton che la forza dall’aua muentava, fagend in pulit rumplanem, il plat resgia si e giu ed ils dents semurdevan el bliec. Plaun plaunet vesev’ins in tagl e Reto Duff che survigilava gest la resgia ha declarau: «Nus resgein mo pli per la show, per mussar co quei funcziuna.» Oz fussi lenna che vegnessi resgiada aschia strusch pli pagabla. Ei va numnadamein propi plaun da resgiar, tenor Reto Duff circa cun in tempo da dus meters l’ura. Ella part sut sesanfla il fallun ed era quel ei staus en funcziun la sonda. Il fallun duvravan ils atenats per survegnir ieli da semglin. Dasperas ei la roda gronda che metta en moviment la resgia ell’alzada sura. La tschenta era dada giu e Reto Duff e Bruno Tschuor eran vida metter en uorden quei pign incap. Ordado girava la roda d’aua ch’ei vegnida nezegiada la sonda nummerusas ga sco model per fotografas e fotografs.

Il mulin grond ei in impressiunont cundrez ed el mola oz puspei frina sco pli baul. Lu vegneva el duvraus per mular dumiec, segal e salin. Sco Valentin Bisquolm, il president dall’Uniun culturala Disla ha declarau, mola el mintga duas jamnas rodund 150 kilos graun. Quei dat circa 120 kilos frina che l’uniun venda, buc il davos era per far empauet cassa. Il graun – spelta originala – retilan ei d’in bein puril da Rüschegg el cantun Berna. Ella regiun detti ei buc avunda graun. Duront la viseta dalla FMR haveva Vicky Venzin – igl anteriur muliner da Mustér – il mulin da Disla sut controlla. Sco ella resgia fagev’ei era el mulin ina pulita canera ed ell’aria sgulav’ina puorlanza da frina. Tut quels baghetgs renovai e manteni pon buca vegnir visitai sulet il Di svizzer dils mulins, mobein era tenor cunvegnientscha. Gruppas da circa diesch persunas e dapli san visitar ils objects culturals naven dall’entschatta da matg entochen la fin d’october. Tenor Valentin Bisquolm ei quei ina purschida che vegn nezegiada savens ed el smarvegli adina puspei conta glieud, era glieud giuvna che muossi interess per quels menaschis.